Tel Kırma Nedir?

Tel kırma, metal telin kumaşa iğne yardımıyla işlenmesiyle yapılan bir yüzey süsleme tekniğidir. İplik kullanılmaz; işlemenin tamamı telin kendisiyle yapılır. Kumaşa batırılan tel, her batıştan sonra parmakla aşağı yukarı hareket ettirilerek koparılır. Makas kullanılmaz. Tekniğin adı da bu kopartma hareketinden gelir.

Tel kırma adını nereden alır?

İşleme sırasında tel, kumaşın arkasına geçirildikten sonra elle kırılarak ayrılır. Kesici alet kullanılmadığı için kopan uç hafifçe ezilir ve kumaşa kendiliğinden tutunur. Bu yüzden tel kırma işlemesinde düğüm atılmaz, arka yüzde iplik dolaşması olmaz.

Tarihçesi

Tekniğin 17. yüzyıldan bu yana uygulandığı kabul edilir. İki ayrı yörede güçlü bir gelenek oluşturmuştur:

• Bartın: Teknik burada "Bartın işi" adıyla anılır. 2009 yılında coğrafi işaret tescili alınmıştır.
• Bergama ve çevresi: Yörede kadınlar tarafından tülbent, grepdemur ve yerli dokuma üzerine uygulanmıştır.

Geleneksel olarak çeyiz işi olarak yapılmış, bohça, başörtüsü, mendil ve yatak takımı gibi parçalarda kullanılmıştır. Günümüzde abiye çanta, cüzdan, şal ve pano gibi ürünlerde yaşamaya devam ediyor.

Kullanılan malzemeler

Sivri uçlu normal dikiş iğnesi bu işte kullanılmaz. Küt uç, kumaşın ipliklerini delmek yerine aralarından geçer; dokuma bu sayede zarar görmez.

Nasıl yapılır?

Özet olarak sıra şöyledir:

1. Desen kumaşa çizilir veya kumaşın dokuma kareleri sayılarak belirlenir.
2. Kumaş kasnağa gergin şekilde takılır.
3. Telin ucu iğneye takılır, iğne kumaşın seyrek dokuma aralığından geçirilir.
4. Tel istenen uzunlukta bırakılıp elle kırılarak koparılır.
5. Aynı işlem desen tamamlanana kadar tekrarlanır.

Adım adım uygulamalı anlatım için tel kırma nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Nerelerde kullanılır?

• Aksesuar: çanta, cüzdan, klaç, eşarp, şal, mendil
• Ev tekstili: masa örtüsü, kırlent, pano, abajur, yatak örtüsü, bohça
• Giyim: bluz, abiye elbise, başörtüsü

Karıştırıldığı teknikler

Tel kırma, metal iplikle yapılan diğer işlemelerle sık karıştırılır. Ayrım şöyledir:

Ayrıntılı karşılaştırma: tel kırma ile sırma işi arasındaki fark.

İşleme nasıl çantaya dönüşür?

Tel kırma, bitmiş bir çantanın üzerine yapılamaz. Sebebi tekniğin kendisinde: iğne kumaşın arka yüzüne geçer ve tel oradan kırılır. Gövdeye gerdirilmiş, astarlanmış bir kumaşta arka yüze erişim yoktur.

Bu yüzden sıra şöyledir: işleme önce düz kumaş üzerine yapılır, sonra kumaş çantaya dönüştürülür. Dönüştürme işi kesim, gövdeye gerdirme, astarlama ve metal aksam montajından oluşur.

Atölyemizin yaptığı iş budur: tel kırma işlemesini siz yapıp getiriyorsunuz, biz ürün haline getiriyoruz. İşlemeyi hangi ölçüde hazırlamanız gerektiği seçtiğiniz modele bağlıdır; ölçüler ve ücretler model listesinde yer alır. Süreç ve gönderim hazırlığı için ürün haline getirme sayfasına bakabilirsiniz.

Montajı kendiniz yapmak isterseniz çanta kalıbı da satıyoruz: metal kasa ve plastik kapaklardan oluşan demonte bir set. İşlemenizi plastik kapağa gerdirip silikonla kasaya yerleştiriyorsunuz.

Tel neden makasla kesilmez?

Soru teknik olarak önemli, çünkü tekniğin adı da buradan geliyor. Makasla kesilen telin ucu keskin ve düz olur; bu uç kumaşa tutunmaz, dışarı çıkar ve kullanıldıkça tırmalar. Elle kırılan telin ucu ise bükülme sırasında hafifçe ezilir ve yayvanlaşır. Bu ezik uç kumaşın dokuma iplikleri arasına sıkışır ve kendiliğinden sabitlenir.

Düğüm atılmamasının sebebi budur. İplikle yapılan işlemelerde her sıranın başı ve sonu düğümle tutturulur; tel kırmada böyle bir ihtiyaç yoktur, çünkü tutunmayı telin kendisi sağlar.

İğne türleri

Tel kırma iğnesi yassı gövdeli, ucu küt ve yaklaşık 2,5 cm boyundadır. İki çeşidi kullanılır:

Ucun küt olması tekniğin temel koşuludur. Sivri uçlu bir nakış iğnesi dokuma ipliğini delerek geçer ve kumaşı yırtar; küt uç ise iplikleri delmeden aralarından ilerler.

Bir işleme ne kadar sürer?

Süre tamamen desenin yoğunluğuna bağlıdır. Seyrek serpme motifli küçük bir yüzey birkaç saatte tamamlanabilirken, yoğun dolgu yapılan bir çanta yüzeyi günler alır. Tel kırmada hız, telin kırılma hareketinin otomatikleşmesiyle gelir; ilk çalışmalarda her batış tek tek düşünülür, alışkanlık oluştuktan sonra hareket kesintisiz hale gelir.

Bu yüzden ilk işte büyük bir yüzey seçmek genellikle yarıda bırakmakla sonuçlanır. Küçük bir bordürle başlamak, tekniği öğrenmenin en kısa yolu.

Sık yapılan hatalar

Tel kırma nerede öğrenilir?

Teknik, halk eğitim merkezlerinin el sanatları kurslarında ve yöresel el sanatları derneklerinde öğretiliyor. Milli Eğitim Bakanlığı'nın el sanatları teknolojisi alanında hazırlanmış "Tel Kırma" modülü de tekniği adım adım anlatan açık bir kaynaktır ve ücretsiz erişilebilir.

Kendi kendine öğrenmek de mümkün. Temel hareket kısa sürede kavranıyor; asıl gelişme telin eşit uzunlukta kırılmasında ve sıraların hizalanmasında, bu da yalnızca tekrarla oluşuyor. Adım adım anlatım için tel kırma nasıl yapılır, malzeme listesi için tel kırma malzemeleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Bugün nerede karşımıza çıkıyor?

Tel kırma bir dönem çeyiz işiydi ve ağırlıklı olarak ev tekstilinde kullanılıyordu. Bugün ise en çok aksesuarda görülüyor: abiye çanta, cüzdan, klaç, şal ve pano. Bu kayma tekniğin kendisinden değil, kullanım alışkanlıklarının değişmesinden kaynaklanıyor.

Değişimin pratik bir sonucu var: işlemeyi yapan kişi artık çoğu zaman onu ürüne dönüştürecek bir atölyeye başvuruyor. İşleme ile ürün arasındaki bu iş bölümü, tel kırmanın bugünkü düzenini belirliyor. Tekniğin yöresel adı ve tarihi için Bartın işi tel kırma sayfasına, işin içinde geçen terimler için sözlüğe bakabilirsiniz.